Яна праводзіцца ўжо ў другі раз: першая была прысвечана ўгодкам нашага славутага земляка Ф. Багушэвіча.
2011 год – юбілейны для нашага горада. Не так даўно мы адсвяткавалі яго 670-годдзе. На жаль, нават і сёння застаюцца маладаследаваныя старонкі гісторыі роднага краю. Не можа не радаваць той факт, што людзей, апантаных вывучэннем мінулага, становіцца ўсё больш. Прыемна, што цікавасць праяўляе і моладзь. Доказ гэтаму – грунтоўныя даследаванні, прадстаўленыя на канферэнцыі.
Адкрыла мерапрыемства дырэктар краязнаўчага музея Жанна Іванова. Па традыцыі першае выступленне прадстаўляецца навукоўцам музея – пра гісторыю гарадской забудовы расказала Ірына Бусловіч. Яна пачала з версій паходжання назвы нашага горада і падзялілася цікавымі знаходкамі навуковых супрацоўнікаў музея пра невядомыя факты гісторыі. Дарэчы, пра гісторыю назвы і ўзнікнення горада дакладвала і вучаніца 6 класа СШ № 2 Т. Вайгяніца.
Сярод пачэсных гасцей мерапрыемства былі дырэктар ААТ “Ашмянскі мясакамбінат”, фотааматар Тамара Філіповіч і паэт, краязнаўца, выхавацель інтэрната аграрна-тэхнічнага каледжа Яўген Куст. Яны шмат год супрацоўнічаюць з краязнаўчым музеем. Дарэчы, работа Яўгена Гаўрылавіча, якая прымае ўздел у абласным конкурсе “Мае землякі, мой гонар” прысвечана добраму кіраўніку, таленавітаму чалавеку і цудоўнай жанчыне Тамары Філіповіч.
— Шмат сёння гавораць пра скарб Напалеона, які быццам бы пакінуты на нашай зямлі, але, на мой погляд, самы вялікі скарб – гэта гісторыя і тыя людзі, якія сёння імкнуцца яе вывучаць. Сапраўдны скарб знаходзіцца тут, у сценах музея, сёння і заўсёды, — сказаў Я. Куст.
Тамара Уладзіміраўна не толькі таленавіты фатограф, але і ўлюбёны ў беларускую і ў прыватнасці ў ашмянскую зямлю чалавек. Сваю любоў да нашага краю і яго людзей яна перадае не толькі праз фотаздымкі, але і ў кнігах. Як раз да юбілею горада, які для яе, ўраджэнкі Украіны, па-сапраўднаму стаў родным, яна выдала кнігу “Час і людзі”, дзе сабрала звесткі пра ашмянскія прадпрыемствы вачамі сучаснікаў. Тамара Уладзіміраўна падаравала сваю кнігу краязнаўчаму музею, так што выданне цяпер заўсёды будзе захоўвацца для наступных пакаленняў.
З характэрным яму глыбокім пачуццём любові да Ашмяншчыны выступіў наш паэт, краязнаўца Петр Шакола. Ён расказаў пра тое, што значаць Ашмяны ў яго жыцці. Вельмі пранікнёна гучалі ўспаміны пра вулачкі, па якіх ён бегаў малы, пра добрых суседзяў, пра тых, хто паўплываў на яго ўсведамленне сябе як асобы, пра горад з мінулага.
Кожны радок вершаў П. Шаколы дыхае любоўю да роднай зямлі. Яго талент нарадзіў пранікнёныя вершаваныя радкі, якія дарэчы і сталі сімвалам самаадданасці роднаму краю і высечаны на камяні, устаноўленым у гонар юбілею горада.
Петр Валерьянавіч займаецца і выдавецкай дзейнасцю, ужо ўбачылі свет 4 самавыдадзеных зборнікаў вершаў. Удзельнікам канферэнцыі ён прапанаваў некалькі пытанняў, а ў якасці ўзнагароды – свае кнігі. Прыемна, што перамога і кнігі дасталіся менавіта юным ўдзельнікам: вершаваныя радкі Пятра Валерьянавіча дапамогуць ім спасцігнуць вытокі патрыятызму.
Вельмі цікавым і карысным было выступленне Алены Апанель “Ашмяны ў рэтраспектыве часу”. Спачатку Алена Іванаўна пры дапамозе інтэрнета і архіваў музея шукала цікавыя фотоздымкі нашага горада мінулых часоў. Потым з фотаапаратам у руках яна прайшла тымі маршрутамі, якія былі на фотастаронках мінулага роднага горада.
— Самае галоўнае, што ўдалося мне высветліць, — заўважыла Алена Апанэль, — што наш горад практычна не мяняецца. Зразумела, вырастаюць новыя будынкі, але я з лёгкасцю знайшла тыя месцы, якія былі занатованы 100 гадоў таму. Як цікава і адказна стаяць на тым месцы, дзе стаяў фатограф ў 1916 ці 1944, ці 1967 годзе.
Але вельмі хочацца, каб наша местачковая забудова засталася і для наступных пакаленняў, каб гістарычны цэнтр нашага горада не страціў свайго твару.
Мая работа настолькі падалася цікавай вучням сярэдняй школы № 2, што яны працягнуць пачатую работу і збіраюцца зрабіць фотаздымкі сучасных Гальшан і параўнаць іх са здымкамі з мінулага.
Да слова, выстава фотамалюнкаў Алены Апанэль зараз экспануецца ў нашым музеі і параўнаць мінулае і сучаснае нашага горада могуць усе жадаючыя.
На прасторах інтэрнэта Алена Іванаўна знайшла вельмі цікавы відэаматэрыл, які датуецца 20-мі гадамі ХХ стагоддзя. Відэакадры зняты на 16-міліметровую плёнку і з’яўляюцца адзіным пакуль відэасведчаннем пра жыццё нашага горада ў той час.
Васіль Юрша – чалавек па-сапраўднаму зацікаўлены ў гісторыі і краязнаўстве. Менавіта ён па крупінах збіраў гісторыю ашмянскіх родаў. Васіль Адамавіч падзяліўся звесткамі пра населеныя пункты. Яго даклад абудзіў у школьніках цікавасць да пошуку таямніц, якіх многа захоўвае наша зямля.
Трэба заўважыць, што вельмі змястоўнымі і грунтоўнымі былі выступленні школьнікаў. Падчас іх дакладаў адчувалася не проста зацікаўленасць, а глыбіня распрацоўкі тэмы, навуковы падыход да збору і сістэматызацыі матэрыялу. Усведамляючы як грунтоўна распрацоўваюць юныя навукоўцы тэмы, звязаныя з гісторыяй роднай зямлі, можна быць упэўненым, што ў беларуская гістарычнай навукі ёсць будучыня.
Самая юная дакладчыца Дар’я Шукеловіч вучыцца ў 4 класе гімназіі № 1. І хаця трыбуна пакуль яшчэ ёй не па росце, але яна з упэўненасцю расказала пра ролю мастацтва ў жыцці чалавека на прыкладзе творчасці нашага земляка.
Вучні сярэдняй школы № 3 на чале з настаўніцай Ядвігай Прасалоўскай ужо некалькі год вывучаюць гісторыю яўрэйскага насельніцтва Ашмян. Іх работа высока ацэнена на ўзроўні рэспублікі. Цяпер юныя даследчыкі займаюцца вывучэннем рэлігійнага і грамадскага жыцця на яўрэйскай вуліцы Старых Ашмян. Пра сабраны матэрыял і знаходкі расказала прысутным В. Сымановіч. Заўважым, што наступныя Гальшанскія чытанні пройдуць у маі наступнага года і будуць прысвечаны вывучэнню рэлігійных канфесій на Ашмяншчыне, так што тэма даследавання вучняў СШ № 3 вельмі актуальная.
Школьнікаў цікавяць асобы знакамітых землякоў, тых, хто праславіў родны край сваімі творамі. Так, пра нядоўгае, але яркае жыццё Ю. Карчэўскага распавядала адзінаццацікласніца СШ № 2 В. Мордас, пра дынастыю Ходзькаў — вучаніца Кальчунскай сярэдняй школы В. Бароўская, пра жыццё і творчасць паэта Анатоля Вішнескага – А. Сяргей.
Вельмі ўпэўненным і змястоўным было выступленне вучаніцы 6-га класа СШ № 2 М. Шведавай пра Барунскую базыльянскую школу і яе выпускнікоў.
Юныя даследчыкі гарталі старонкі гісторыі – пра мінулае і сучаснасць будынку аптэкі паведаміла І. Корзан з гімназіі № 1, пра падзеі 1812 года на тэрыторыі нашага раёна — вучань 11 класа СШ № 2 А. Ганчарык, пра трагічныя старонкі паўстання 1830-1831 гадоў – вучань СШ № 2 С. Ждановіч, пра старажытную сядзібу ў Бянюнах – вучаніца 11 класа СШ № 1 А. Багуслаўская, гісторыю старэйшых ашмянскіх прадпрыемстваў даследавала адзінаццацікласніца СШ № 2 К. Гарлуковіч, а гісторыю нашага горада ў ХХ стагоддзі — Н. Вайткевіч.
Ларыса КАХАНОЎСКАЯ.
На здымках: падчас правядзення канферэнцыі.
Фото Святланы МУЦЯНСКАЙ.