Ёсць месцы, куды едзеш за краявідамі, а ёсць тыя, што прыцягваюць памяццю і падзеямі, якія мелі месца шмат стагоддзяў таму. Да такіх можна аднесці Гальшанскі замак. Каменная кветка, што застыла ў мурах, прыцягвае сваёй таямнічасцю і падзеямі, якія адбываліся тут шмат стагоддзяў таму. У адзін з лістападаўскіх дзён нашы карэспандэнты накіраваліся ў замак, каб акунуцца ў гісторыю і адчуць, чым жыве замак сёння.
Аб’ект, што прыцягвае
На тэрыторыі турыстычнага аб’екта мы сустрэлі дырэктара Ашмянскага краязнаўчага музея Анастасію Навіцкую, якая распавяла шмат цікавых фактаў:
Гальшанскі замак стаў сапраўдным цэнтрам прыцягнення для турыстаў не толькі з Ашмянскага раёна, але і з усёй Беларусі. З мая 2021 года, калі адноўленая паўночная вежа пачала прымаць гасцей, яе экспазіцыю наведала больш за 125 000 чалавек, праведзена больш за 3300 экскурсій. На пастаяннай аснове ў Гальшанскі замак прыязджаюць турыстычныя групы больш чым з 40 турфірм з розных куткоў Беларусі – Брэста, Мінска, Гродна, Полацка, Маладзечна, Бабруйска. Актыўную цікавасць да аб’екта праяўляюць і турысты з Расійскай Федэрацыі. На кожным узроўні паўночнай вежы можна ўбачыць атмасферныя экспазіцыі, акунуцца ў легенды і паданні пра Белую Панну і Чорнага Манаха. Аглядавая пляцоўка дае магчымасць палюбавацца адмысловай панарамай аграгарадка.
Акрамя аглядных, вялікім попытам карыстаюцца інтэрактыўныя касцюміраваныя экскурсіі з элементамі квэста і містыкі, экскурсіі па знакавых месцах аграгарадка Гальшаны “Ад Гольшы да Гальшан”. У 2026 годзе ярка прайшлі культурныя мерапрыемствы на Гальшанскім замку “Ноч музеяў”, “Вечары ў Соф’і Гальшанскай”, народнае свята “Купалле”, рэгіянальны фестываль “Гальшанскі замак”.
На аднаўленне і рэстаўрацыю замка ўжо выдаткавана амаль сем мільёнаў рублёў з розных крыніц: Фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва, рэспубліканскага, абласнога, раённага бюджэтаў, спонсарскіх сродкаў. Летам былі завершаны працы першага пускавога комплексу на паўночна-ўсходняй вежы: скончаны кансервацыя корпуса, камнеўмацаванне сцен, выкладзена плітка, якая імітуе плітку ў замку, а таксама ўстаноўлены стэнд з арыгінальнымі фрагментамі замкавай пліткі, — расказвае Анастасія Навіцкая.
Выхаванне гісторыяй
Падчас восеньскіх канікул на экскурсію ў Гальшаны прыязджаюць школьнікі не толькі з Ашмянскага, але і з суседніх раёнаў, Полацка, Мінска. Для іх арганізаваны займальныя падарожжы ў гісторыю, якія ўключаюць квэсты з адмысловымі заданнямі. На момант нашага наведвання замка школьнікі з Ваўкавыска з цікавасцю атрымлівалі канверты з заданнямі, разгадвалі таямніцы і спасцігалі ўсё новыя ўзроўні захапляльнай гульні.
Хутка да іх далучыліся і школьнікі з Гальшанскай сярэдняй школы. Мясцовыя хлопчыкі і дзяўчынкі ведаюць шмат цікавых фактаў пра замак, але кожная новая сустрэча з ім прыносіць новыя веды, заварожваюць дзяцей гістарычныя постаці і легенды. А на развітанне кожны можа атрымаць падарунак.
Замак на тэлеэкране
Здымачная група тэлеканала “ЯСНАе TV” таксама наведала Гальшанскі замак. У праекце “Беларусь неизведанная. По следам прошлого” тэлевядучая Арына Чырук распавядае пра таямніцы гістарычных месцаў Беларусі. На гэты раз у поле зроку здымачнай каманды апынуўся Гальшанскі замак. У аб’ектыў трапілі экспазіцыя паўночнай вежы, архітэктура замка і шмат іншых цікавостак. 20 лістапада ў 21.00 тэлеперадача выйдзе ў эфір.
Каб акунуцца ў атмасферу гісторыі, не трэба ехаць далёка. Гальшанскі замак застыў як напамін аб былой магутнасці, стаў мастом з мінулага ў будучыню.
Гальшанскі замак – альфа і амега,
Квітнее праз стагоддзі даўніна.
Здаецца, павітае нас Сапега,
Сустрэне невядомая княжна.
І кожны камень быццам напамінак
Аб тых часах, сплылі што ў нябыт.
Што ні ваяр – то новы паядынак,
Што ні паненка – перлы, аксаміт.
Балі, паненкі, прыгажосць, каханне,
Інтрыгі, бойкі, здрада, гонар, знаць.
Так хочацца пачуць муроў гуканне,
Ды толькі сведкі дбайныя маўчаць.
Прайдуся ля муроў гэтых рупліва –
Уразіць прыгажосці дзіўнай гмах.
І велічны, і стройны, і жахлівы, —
Гуляе дзе пакінуты Манах.
Гальшанскі замак – памяць, гонар, слава,
Свавольнік-вецер гімны будзе пець.
Маленькая прыгожая дзяржава
Адноўлена, каб жыць і зноў квітнець.
Марта БАГДАНОВІЧ.
Верш і фота аўтара.