Прагульваючыся па Гальшанах, мімаволі звяртаю ўвагу на назвы вуліц. Ашмянская, Трабская, Замкавая, Горная — кожная з іх нібыта расказвае сваю гісторыю.
Замкавая нагадвае пра старажытную гісторыю мястэчка, Трабская і Ашмянская — пра напрамкі населеных пунктаў, а Горная — пра рэльеф мясцовасці. Усе гэтыя назвы лагічныя і зразумелыя, а іх паходжанне лёгка патлумачыць.
Аднак ёсць сярод вуліц і тыя, якія выбіваюцца з гэтага шэрагу. Адна з іх — вуліца Левінай. Кім жа была гэта жанчына, чыё імя ўвекавечана ў гісторыі Гальшан і ўсяго раёна? Каб знайсці адказ на гэта пытанне, трэба зазірнуць у гісторыю — у тыя бурныя гады, калі на беларускай зямлі вырашаўся лёс цэлага народа.
Звесткаў пра Эсфір Левіну захавалася няшмат. Нельга знайсці і фотаздымка. Нарадзілася яна ў 1895 годзе ў Гальшанах у сям’і гандляра. Скончыла Ашмянскую жаночую прагімназію. Пасля дапамагала бацьку ў карчме. Працавала шмат: мыла бялізну, варыла квас, сачыла за чысцінёй памяшкання. Жыхары ведалі яе як культурную і адукаваную дзяўчыну, цікавага суразмоўцу. Моладзь жа знаходзіла ў асобе дзяўчыны добрага і чулага чалавека, які мог выслухаць і параіць.
У хуткім часе насталі трывожныя дні. Пачалася Першая сусветная вайна. Нямецкая акупацыя, грабяжы і бясчынствы захопнікаў сталі рэаліямі таго часу. У канцы 1918 года нямецкая армія пакінула Ашмяншчыну. А праз некалькі дзён у мястэчка ўступілі атрады Чырвонай арміі.
Жыхары дачакаліся жаданай свабоды. Збылося тое, аб чым так палымяна гаварыла Левіна моладзі. Ужо ў пачатку 1919 года ў Гальшанах была створана камуністычная ячэйка і аб’яўлена ўстанаўленне Савецкай улады. Сакратаром ячэйкі выбралі Левіну. Эсфір валодала добрымі аратарскімі здольнасцямі. Моладзь верыла дзяўчыне, ішла за яе ідэямі.
Разам з маладымі людзьмі маладая камуністка развучвала рэвалюцыйныя песні, рыхтавала і ставіла п’есы, дапамагала чырвонаармейцам. Левіна ўвайшла ў гісторыю як адзін з першых арганізатараў Савецкай улады на тэрыторыі Ашмянскага павета. Яе актыўная пазіцыя дапамагла ячэйцы хутка ўмацавацца і стаць апорным пунктам новай улады на месцах.
У красавіку 1919 года Чырвоная армія вымушана была адсупіць за раку Бярэзіну. У Гальшаны ўварваліся ворагі. Пачаўся жорсткі пераслед камуністаў. Эсфір Левіну схапілі, здзекаваліся з яе. Усё вытрымала Эсфір, а ворагам нічога не сказала. Ужо мёртвую яе прывязалі да каня і цягнулі па вуліцах вёскі, затым вывезлі ў бліжэйшы лес і там кінулі. Так загінула маладая камуністка Эсфір Левіна.
Смеласць і перакананасць дзяўчыны выявіліся ў складаных умовах грамадзянскага супрацьстаяння. Яе гісторыя — гэта прыклад таго, як адданасць ідэалам і мужнасць дапамагаюць выстаяць у самыя цяжкія часы. Яе імя стала сімвалам самаадданай барацьбы за новы свет і справядлівасць для многіх пакаленняў беларусаў. І сёння, праходзячы па вуліцы Левінай, можам успомніць асобу маладой жанчыны, якая прысвяціла сваё жыццё барацьбе за лепшую долю свайго народа. Зараз імя Эсфір Левінай выбіта на помніку загінулым землякам.
Марта БАГДАНОВІЧ.