Май паволі саступае месца чэрвеню: амаль адцвілі пладовыя дрэвы, закрасавалі кветкі, паднялі ўгору галовы травы. Менавіта ў гэты час — у чацвер праз сем тыдняў пасля Вялікадня — нашы продкі святкавалі адно з самых загадкавых і лірычных святаў народнага календара — Сёмуху. Некаторыя памылкова лічаць яго провадамі вясны, іншыя — блытаюць з Тройцай. Пра асаблівасці гэтага свята мы пагутарылі з майстрам цэнтра рамёстваў і традыцыйнай культуры Марыяй Заянчкоўскай.
— У народным календары Сёмуха з’яўляецца менш вядомым святам, чым Купалле ці Каляды. У чым асноўнае значэнне гэтага свята?
— Добры дзень! Вы маеце рацыю. Сёмуха часта застаецца ў цені. Але гэта вялікая страта. У традыцыі гэта дзявочае свята, звязанае з зелянінай. Калі Купалле — гэта агонь і вада, то Сёмуха — гэта чыстая раслінная сіла.
— Якія ёсць народныя традыцыі святкавання Сёмухі?
— Галоўны сімвал — гэта куст. У чацвер дзяўчаты ішлі ў лес, выбіралі маладую бярозку — “куст” — і завівалі яе галінкі вянком, прыхілялі да зямлі, часам перавязвалі стужкамі. А ў нядзелю куст развівалі — з песнямі вярталі бярозку да першапачатковага выгляду.
— А якія абрады абавязкова праводзілі?
— Акрамя “віцця бярозкі”, важна ўспомніць дзявочыя вечарыны за рукадзеллем. І, вядома, варажба. Было і памінанне продкаў — Сёмуха лічылася мяжой, калі зямля адчыняе вокны для сувязі з іншым светам.
— Ці ёсць традыцыйныя стравы, якія абавязкова гатавалі на свята?
— Так. Галоўныя — яечня з зелянінай, саладуха (тлустае печыва з малаком), жытні кісель з мёдам.
— Многія блытаюць Сёмуху і Тройцу, лічачы іх адным і тым жа святам. Растлумачце, калі ласка, у чым галоўнае адрозненне?
— Тройца — гэта царкоўная нядзеля, а Сёмуха — чацвер перад ёй. На Тройцу людзі па традыцыі ішлі ў царкву, а на Сёмуху — у бярозавы гай віць куст. Пазней гэтыя святы зліліся ў народным уяўленні, але па сутнасці яны розныя. Людзі старэйшага пакалення часта кажуць: “Сёмуха бярозку завівае, а Тройца яе развівае”.
— Якое значэнне можа мець свята для сучаснага грамадства?
— Сёмуха — гэта неад’емная частка нематэрыяльнай культурнай спадчыны нашай краіны. Свята захоўвае этнаграфічную самабытнасць і сувязь скрозь пакаленні. Можна сказаць, што гэта яно перадае веды аб народным календары, аб’ядноўвае людзей вакол агульнай традыцыі, дапамагае змястоўна арганізаваць вольны час.
Гутарыла Марта БАГДАНОВІЧ.