W listopadzie przypada 250. rocznica urodzin Endzheya Snyadetskiego — wybitnego naukowca, lekarza, nauczyciela

Działania i twórcze dziedzictwo Andrej Snyadetsky, wybitnego naukowca, myśliciela i osoby publicznej, słusznie przypisuje się szczytom osiągnięć europejskiej myśli naukowej pierwszej połowy XIX wieku. Niezaprzeczalny jest jego znaczący wkład w rozwój społeczny i duchowy narodów białoruskiego, polskiego i litewskiego. Endey Syandetsky urodził się 30 listopada 1768 roku w Polsce, w niewielkim miasteczku Żnin. Pracował przez 40 lat na Uniwersytecie Wileńskim na Litwie, spędził 32 lata z rodziną w majątku Boltup, niedaleko Oszmiana, i został pochowany we wsi Gorodniki na Białorusi.

Chemia, biologia, medycyna, higiena, socjologia, pedagogika, literatura to główne obszary działalności Endzheya Snyadetsky’ego. Studiował w Akademii Krakowskiej, na Uniwersytecie Pawii, następnie w Londynie, Wiedniu i Edynburgu. W 1797 r. Rozpoczął wieloletnią pracę w Akademii Wileńskiej (później — w Szkole Głównej na Litwie i Uniwersytecie Cesarskim w Wilnie). Pokazując życie i ścieżkę naukową E. Snyadetsky’ego, «Rosyjski słownik biograficzny» (1909) stawia go na równi z głównymi naukowcami z Europy Zachodniej i charakteryzuje go jako innowatora w popularyzacji podstawowej wiedzy chemicznej w edukacji i szkoleniu praktykującego lekarza.

Potwierdza to podręcznik chemii «Podstawy chemii», opublikowany w 1800 roku w języku polskim. Przeznaczony był dla uczniów szkół średnich i uniwersytetów. Aby napisać podręcznik i popularyzować chemię, Snyadetsky stworzył polską terminologię chemiczną. Zachowały się nazwy niektórych pierwiastków chemicznych i wiązań chemicznych.

Znakomity eksperymentalny chemik E. Snyadetsky w 1808 roku wyszedł z wynikami swoich eksperymentów z rudą platyny, która stała się pewnym doznaniem w naukowym świetle Wilna. Zrobił odważne oświadczenie, że odkrył nowy pierwiastek chemiczny, który nazwał WEST (Vesti, VESTIUM) od nazwy małej planety Vesta odkrytej w 1807 roku. Ale odkrycie E. Snyadetsky’ego potwierdzono dopiero w 1844 roku, kiedy profesor Kazańskiego Uniwersytetu K.K. Klaus odkrył pierwiastek chemiczny rutenu, którego cechy pokrywają się z cechami E. Snyadetsky’ego.

E. Snyadetsky zaobserwował główne problemy biologii i chemii. W 1804 opublikowano Theory of Organic Substances. Naukowiec rozpoznał i ocenił rolę zmiany materii w procesach życiowych. Po raz pierwszy w naszym regionie i nauce Europy Wschodniej podano fizjologiczną wizję ludzkiego ciała, proces metaboliczny zachodzący w ścisłym związku z obiegiem żywiołów w przyrodzie. Te poglądy E. Snyadetsky są dziś aktualne. Publikacja Teorii Organicznych Stworzeń w 3 tomach (1804-1838) stała się wydarzeniem w europejskiej nauce. Książka została przetłumaczona na język niemiecki (1810, 1821) i francuski (1825).

Równie istotny jest wkład Profesora E. Snyadetsky’ego w system edukacji medycznej i praktycznej opieki zdrowotnej. Ponad 200 lat temu nabierał nowego systemu uzdrawiania, opartego na całym postrzeganiu osoby i jego choroby. E. Snyadetsky wzywa do wzięcia pod uwagę procesów metabolicznych podczas budowania prawidłowych taktyk medycznych i zapobiegania chorobom. Jako długoletni przywódca uniwersyteckiej przychodni terapeutycznej, E. Snyadetsky kształcił lekarzy na podstawie przemyślanego diagnostyki i indywidualnego podejścia do pacjenta. W 1806 r. Wraz z Józefem Frankiem stworzył wileńskie Towarzystwo Lekarskie i do końca swoich dni był jego przewodniczącym.

Dzięki staraniom i entuzjazmowi E. Snyadetsky’ego powstała Wilno School of Chemists, której przedstawiciele kierowali działami w wielu miastach Imperium Rosyjskiego. Prace E. Snyadetsky’ego są zakorzenione w nauce o biochemii. Wśród jego uczniów są nasi wybitni rodacy: rektor Uniwersytetu w Wilnie, doktor V.V. Pelikan (1790-1873), bohater narodowy Chile, profesor I.I. Domeiko (1802-1889). Białoruska nauka medyczna może być dumna nie tylko z faktu założenia Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Wileńskiego w 1781 r. Na bazie Grodnońskiej Akademii Medycznej pod kierunkiem prof. J.E. Giliber (1741-1814), ale także działalność studentów i kolegów Snyadetsky. Spośród ponad 400 studentów medycyny w 1830 r. Około połowa pochodziła z ziem białoruskich i wileńskich. Jak wskazano przez V.P. Gritskevich, doktor medycyny uzyskał ponad 240 absolwentów, głównie z Białorusi i Litwy. Jozef Ezhovsky, Tomash Zan, Adam Mitskevich — znane nazwiska na całym świecie — byli także studentami Endzheya Snyadetsky’ego.

E. Snyadetsky stale publikował swoje prace naukowe w prasie periodyku: «Wiadomości uliczne», «Tygodnik wileński». Jako prawdziwy pedagog uważał, że nauka powinna być dostępna dla wszystkich. W 1835 r. E. Snyadetsky został akademikiem w Sankt-Petersburgskiej Akademii Medyczno-Chirurgicznej.

E. Snyadetsky napisał ponad 70 prac naukowych, ale uwielbiał Vilensky University i jego talent pedagogiczny. Przybywając do Wilna, E. Snyadetsky zaczął nauczać nie po łacinie, ale po polsku. Miał niezwykły dar słów i umiejętność nauczania w jasnej i przystępnej formie. Te cechy sprawiły, że stał się bardzo popularny. Wykłady E.Snyadetsky przyciągnęły nie tylko uczniów, nawet płeć piękna przyszedł na wykłady naukowca. Enjay Snyadetsky był symbolem uniwersytetu i szacunku dla nauki.

Trudno przecenić pracę naukową E. Snyadetsky’ego «O wychowaniu fizycznym dzieci». Poza tym najpopularniejsza książka poświęcona pedagogice jest podstawą higieny i wychowania fizycznego dzieci. Dzięki tej pracy instytucje edukacyjne zaczęły prowadzić zajęcia z kultury fizycznej.

Andrej Snyadetsky uważa, że ​​wychowanie fizyczne jest podstawą harmonijnego rozwoju osobowości danej osoby, podkreśla nierozerwalny związek między wszystkimi elementami edukacji i potrzebę spójności natury w ich realizacji w odniesieniu do każdego dziecka. Według E. Snyadetsky’ego, związek czasu wolnego z grą powinien dać najlepszy rezultat w fizycznej formacji osobowości.

Uważał edukację za holistyczny, wieloskładnikowy proces, w którym nie można oddzielić fizycznego od moralnego. Skromny traktat E. Snyadetskiego został przedrukowany osiem razy. Wiele problemów wychowania, uspołecznienia osobowości dziecka i relacji międzyludzkich, na które zwraca uwagę naukowiec, nie zostało rozwiązanych do dnia dzisiejszego.

Ważne jest, aby zwrócić uwagę E. Snyadetsky na zróżnicowany i zindywidualizowany charakter edukacji. Ponad 200 lat temu! Pomysł ten potwierdził wyjątkowość biologicznej istoty człowieka. E. Snyadetsky przedstawił program nowej wersji edukacji. Ten program jest dziś szeroko interpretowany i odnosi się do arcydzieł literatury pedagogicznej. W 2018 r. Dziewiąte jubileuszowe wydanie «O wychowaniu fizycznym dzieci» Endzheya Snyadetskiego zostało po raz pierwszy opublikowane w języku białoruskim.

Andrej Snyadetsky był bratem Jana Snyadetskiego — znanego matematyka, astronoma, filozofa, rektora Uniwersytetu w Wilnie. Młodszy Jonjay od dzieciństwa miał szacunek do swojego starszego brata. Pracując razem na Uniwersytecie w Wilnie, byli symbolem tej placówki oświatowej i mieli wielki wpływ na znaczną liczbę osób, na życie intelektualne Wilna. Ale, mimo naukowych możliwości i wielkich możliwości pracy, Jan Snyadetsky nie mógł być porównywany z dziełem Jendzhey.

W 1806 r. E. Snyadetsky nabył majątek Boltup w powiecie Oszmiany. Z żoną Konstancją Mikulovską, miał troje dzieci. Najstarsza córka Sophia wyszła za mąż za inteligentnego, zawodowego historyka i dziedzica Michała Balinsky’ego.

Jedyny syn Yuzef otrzymał dobre wykształcenie, był przez jakiś czas za granicą, a jego ojciec przewidział doskonałą karierę w służbie publicznej dla swojego syna, ale Yuzef poślubił Antoninę Sulistrovską i pozostał właścicielem ziemskim w Oszmianach.

Najmłodsza córka Engey Ludvik była niezwykłą osobą. Obdarzony pięknym wyglądem świeciła w salonach i na placach w Wilnie w Yashuny i Boltup. Był inspiracją młodego Juliusza Słowackiego i choć poeta spotykał się z nią tylko z zimna i obojętności, zachował swoje uczucia przez wiele lat, uwieczniając ją w swojej pracy.

Zmarł E. Snyadetsky 11 maja 1838. Wśród powszechnej żałoby w Wilnie młodzi ludzie nosili na ramionach ciało naukowca do bram miasta, około 20 tysięcy mieszkańców przybyło do jego ostatniej podróży. W miejscu pożegnania jego uczniowie wylali kopiec własnymi rękami, które nazwano «Endzheyuvka» w imieniu Yenjaya. E. Snyadetsky został pochowany na cmentarzu we wsi Gorodniki koło Kolchun.

Obecność wielkiego naukowca w ziemi Oszmiana jest dla nas wielkim zaszczytem. Enjay Snyadetsky stał się podstawą kreatywnej współpracy młodych ludzi, w zakresie badań poszukiwawczych studentów i nauczycieli, a temat ten wkrótce się nie wyczerpie. Od osobowości naukowca jest wiele wątków, które poprowadzą osoby zainteresowane wiedzą i odkryciami nowych faktów z życia tej ziemi i jej ludzi.

Tatyana DAVIDOVICH, zastępca dyrektora gimnazjum w Kolchunskaya, kierownik krajowego muzeum historii lokalnej nauki «The Scientist of our land».

Стоит почитать: